U bent hier

Film

DE BELANGRIJKSTE VRAGEN DIE HIER AAN DE ORDE KOMEN ZIJN:

  • WAT IS FILM?

  • HOE KAN IK FILM HERKENNEN?

  • HOE KAN IK FILM BEWAREN? 

  • HOE KAN IK FILM ZELF DIGITALISEREN? 

  • HOE VIND IK EEN GOEDE PROFESSIONAL?

  • WELKE AMATEURFILMFORMATEN ZIJN ER?

 

Foto door Coyau

WAT IS FILM?

Het woord ‘film´ verwijst naar een strip met een lichtgevoelige laag waarop bewegende beelden kunnen worden vastgelegd. Film moet niet verward worden met video, welke met een magneetband werkt. Aan het einde van de negentiende eeuw werd film geintroduceerd en meerdere formaten deden de ronde. Al vrij snel werd 35mm het standaard bioscoopformaat. Vanaf de jaren twintig kwamen ook filmformaten voor amateurs op de markt. De meest voorkomende formaten voor amateurfilm zijn geweest: 9,5mm, 16mm, 8mm en Super 8. Deze formaten worden ook wel ‘smalfilm’ genoemd. Anders dan met 35mm-film is smalfilm altijd safetyfilm: je hoeft niet bang te zijn dat het brandbare nitraat bevat. Smalfilm kan zowel zwart/wit als kleur opnames bevatten. Daarnaast bestaat er film met geluid en zonder geluid. Dit geluid kan opgeslagen zijn op het filmmateriaal zelf, maar ook op andere ´losse´ dragers zoals op een bijbehorende grammofoonplaat. 
 

HOE KAN IK FILM HERKENNEN?

Films zijn flexibele strips. Deze strips kunnen verschillen in lengte en breedte. Vaak zijn ze opgerold op een filmspoel, hoewel sommige 8mm-formaten ook gebruikmaken van cassettesystemen. Een filmstrook bevat altijd perforaties die nodig zijn voor het vervoer - via tandwieltjes - in zowel de camera als de projector. Deze perforaties kunnen bij de verschillende soorten film op verschillende plekken zitten. Het materiaal waarvan 16, 9,5 en 8mm-film zijn gemaakt is celluloseacetaat of polyester. Celluloseacetaat kan gemakkelijk van polyester onderscheiden worden door de filmrol tegen het licht te houden. Wanneer de film doorzichtig lijkt is het polyester, wanneer de film geen licht doorlaat is het celluloseacetaat. Het voordeel van polyester is dat het sterker is en daardoor minder snel breekt bij de projectie van de film.

Filmformaten

HOE KAN IK FILM BEWAREN?

Hoe langer filmmateriaal op een spoel of in een cassette zit, hoe kwetsbaarder wordt het materiaal als het niet op de juiste manier bewaard wordt. Het gevaar bestaat dat de kwaliteit van films snel achteruitgaat zonder dat je daar weet van hebt. Het is daarom verstandig om de films nu het nog kan te (laten) digitaliseren. Daarnaast is het belangrijk om het origineel onder de juiste omstandigheden te bewaren zodat de kwaliteit zo goed mogelijk behouden blijft. Temperatuur en luchtvochtigheid zijn de twee belangrijkste factoren die invloed hebben op de kwaliteit van de film. Lage temperatuur en lage relatieve luchtvochtigheid vertragen het chemische verval en verhogen de stabiliteit van de film. Zowel films van celluloseacetaat als van polyester kunnen het beste zo koud mogelijk bewaard worden. Wanneer een expert geraadpleegd wordt over het precieze proces van ontdooien kunnen deze films zelfs bij voorkeur in een vriezer bewaard worden. (Let er hierbij wel op dat de verpakkingen goed gesloten zijn in verband met de luchtvochtigheid in vriezers). De kwaliteit van celluloseacetaat film gaat veel sneller achteruit dan van polyester omdat deze in tegenstelling tot celluloseacetaat chemisch stabiel is.

Films bewaren

 

Bij films kan het azijnsyndroom optreden, een ontbindingsproces dat resulteert in azijnzurige gassen die uit de films ontsnappen. Als men een azijnachtige geur in een archief waarneemt, is het zeer waarschijnlijk dat het ontbindingsproces is begonnen bij één of meerdere films. Andere kenmerken van films met het azijnsyndroom: krimpen, kromtrekken, barsten, verliezen van flexibiliteit en wit poeder aan de randen.

Azijnsyndroom

Een film die is aangetast door het azijnsyndroom

Foto door The National Film Preservation Foundation

Films die zijn aangetast door het azijnsyndroom moeten in quarantaine worden geplaatst om besmetting van andere films te voorkomen. Het filmblik waarin de besmette film wordt bewaard moet de mogelijkheid bieden om het ontstane gas te laten verdampen. Films die zijn aangetast kunnen het beste worden ingevroren om het ontbindingsproces te vertragen.

HOE KAN IK FILM (ZELF) DIGITALISEREN?

Het is mogelijk om smalfilm zelf te digitaliseren: dat kan via het maken van een scan of via het opnemen met een digitale camera van het geprojecteerde beeld. Er zijn op internet verschillende voorbeelden te vinden van dergelijke methoden. Het is echter een ingewikkeld proces en het kan ten koste gaan van je unieke materiaal. Heb je niet de technische mogelijkheden of de vaardigheden om zelf te digitaliseren, dan is het verstandig om het digitaliseren van film uit te besteden aan een professional. De consumentenbond heeft een handig overzicht gemaakt met punten waarop gelet kan worden bij het laten digitaliseren.

http://www.consumentenbond.nl/video-camera/extra/film-en-video-digitaliseren/ 
 

HOE VIND IK EEN GOEDE PROFESSIONAL?

Veel archieven zijn geïnteresseerd in amateurfilm, vaak digitaliseren ze deze film kosteloos als ze de film mogen opnemen in hun archief. De schenker krijgt in ruil hiervoor meestal een digitale kopie van de film. Mocht je de film niet willen afstaan of kun je geen archief vinden die geïnteresseerd is in jouw materiaal, dan kun je deze archieven vragen of ze je een gekwalificeerd bedrijf kunnen aanraden. Archieven werken vaak nauw samen met commerciële bedrijven en zijn dus goed op de hoogte welke bedrijven bij jou in de buurt goed werk leveren.

Bij het zoeken naar een professional om je films te digitaliseren is het belangrijk om tenminste op de volgende punten te letten:

- Laat de film altijd in de hoogste kwaliteit scannen. De scan voer je maar één keer uit en het is zonde om de kwaliteit van de film verloren te laten gaan.

- Wanneer je meerdere films wilt digitaliseren en je niet bekend bent met het bedrijf dat je hebt gekozen, laat er dan eerst één digitaliseren om de kwaliteit te kunnen controleren.

- Let er op dat je het eindresultaat niet alleen op dvd of cd-rom krijgt, maar ook als digitaal bestand. Dvd's en cd-roms zijn slechts beperkt houdbaar. Een extra kopie op dvd zodat je deze thuis in de dvd-speler kunt afspelen is natuurlijk geen probleem.

 

In het volgende fragment lichten Valentine Kuypers van het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid en Mark Goslinga van het Drents Filmarchief nog een aantal belangrijke aspecten toe:

 

HIERONDER VIND JE EEN OVERZICHT VAN DE BELANGRIJKSTE AMATEURFILMFORMATEN

 

16 MILLIMETERFILM

16mm film

Foto door Lieuwe Jongsma

WAT IS 16mm-film?

In 1923 introduceerde Eastman Kodak het filmformaat 16mm. Het filmformaat gold al vrij snel als een betaalbaar en veilig alternatief voor nitraatfilm, dat zeer brandbaar is. Het formaat bestaat in zowel kleur als zwart-wit. Het filmformaat is niet alleen door amateurs maar ook door kunstenaars en professionele filmmakers gebruikt. 16mm-film is nog steeds verkrijgbaar.

 

HOE KAN IK 16mm-film HERKENNEN?

Dit formaat is het eenvoudigst te herkennen door het op te meten. De filmstrip, inclusief geperforeerde rand, is 16 millimeter breed. Door slechte opslag kan de film een klein beetje krimpen. Wanneer de film aan beide zijden geperforeerd is, bevat de film geen geluid, wanneer de film aan één enkele zijde geperforeerd is kan de filmstrip geluid bevatten, dit hoeft echter niet. De geluidstrip kan magnetisch of optisch zijn (zie afbeelding bij ‘Film - Hoe kan ik film herkennen?’). Aanvankelijk werd 16mm-film gemaakt van diacetaat, vanaf de jaren 40 werd dat tiacetaat. Daarnaast is 16mm-film vanaf de jaren 80 ook beschikbaar in polyester vorm.

 

HOE KAN IK 16MM-FILM AFSPELEN?

Ontwikkelde 16mm-film kan worden afgespeeld met een projector of met een viewer. Let er hierbij op dat deze projector geschikt is voor 16mm-film.

Klik hier voor een video met uitleg over het afspelen van film.

  • Laat de film altijd in de hoogste kwaliteit scannen. De scan voer je maar één keer uit en het is zonde om de kwaliteit van de film verloren te laten gaan.

  • Wanneer je meerdere films wilt digitaliseren en je niet bekend bent met het bedrijf dat je hebt gekozen, laat er dan eerst één digitaliseren om de kwaliteit te kunnen controleren.

  • Let erop dat je het eindresultaat niet alleen op dvd of cd-rom krijgt, maar ook als digitaal bestand. Dvd's en cd-roms zijn slechts beperkt houdbaar. Een extra kopie op dvd zodat je deze thuis in de dvd-speler kunt afspelen is natuurlijk geen probleem.

 

9,5 millimeterfilm

 9,5mm film

Foto door Velela

WAT IS 9,5mm-film?

9.5mm-film is tegenwoordig zeer zeldzaam. Het formaat werd in 1922 geïntroduceerd door Pathé als een filmformaat specifiek gericht op de amateurmarkt en geschikt voor huiselijke vertoning.  

 

HOE KAN IK 9,5mm-film HERKENNEN?

De filmstrip is 9.5 millimeter breed. De perforatie zit in het midden van de strip. Omdat de perforaties niet aan de zijkant zitten, kan het beeld de volledige breedte van de film benutten waardoor het beeld bijna even breed is als 16mm-film. In 1938 werd het ook mogelijk om met geluid op te nemen. De geluidstrip is te vinden aan de zijkant van de film. Deze kan zowel magnetisch als optisch zijn. De film zit vaak nog op het originele zwarte Pathe Baby spoeltje gerold.

 

HOE KAN IK 9,5mm-film AFSPELEN?

Voor het afspelen van dit formaat is een projector voor 9.5mm-film nodig. Dergelijke apparaten zijn inmiddels moeilijk verkrijgbaar. Bij het afspelen van 9.5mm-film bestaat het gevaar dat bij haperingen van de projector de perforatie en dus het beeld doormidden wordt gescheurd. Daarom is het verstandig om de film door een professional te laten afspelen en digitaliseren.

 

8 millimeterfilm

8mm film

Foto door Coyau

WAT IS 8mm-film?

8mm-film werd geïntroduceerd in 1932. Het formaat werd op de markt gebracht als een goedkoper alternatief voor 16mm film. De cameraspoelen van 8mm film bevatten eigenlijk 16mm-film. Bij opname wordt de filmstrip slechts langs de helft van de breedte belicht. Wanneer de ene kant vol was, werd de spoel omgedraaid en werd de andere kant belicht. Na het ontwikkelen werd de film in de lengte doormidden gesneden tot een 8mm-film. Het kwam geregeld voor dat mensen niet meer wisten of ze de spoel al eens omgedraaid hadden, waardoor films dubbel belicht werden. Om dit probleem op te lossen kwamen er voorgespleten 16mm-films op de markt met bijbehorende camera’s. In de loop van de tijd zijn er verschillende soorten 8mm films op de markt gebracht. We maken onderscheid tussen ‘normaal’ 8mm (wat hetzelfde is als dubbel 8) die doorgaans op een spoel zit en Single 8 en Super 8 die in 1965 zijn geïntroduceerd en die doorgaans in een cassette zitten.

 

HOE KAN IK 8mm-film HERKENNEN?

8mm-film is simpelweg te herkennen door de film op te meten. De breedte van de film is 8 millimeter. Er bestaan verschillende soorten 8mm-film die elk hun eigen kenmerken hebben.

Super 8 is het meest bekende formaat. Dit formaat is te herkennen aan de relatief kleine perforaties. Super 8 met geluid heeft bruine strepen aan de zijkant. Vaak zit super 8 echter in een cassette waardoor het lastig is om naar het filmmateriaal zelf te kijken.

Single 8 lijkt op Super 8 maar is gemaakt op polyesterbasis en is dun maar sterk. Net als Super 8 heeft Single 8 dezelfde kleine perforaties en, als er geluid onder zit, bruine sporen aan de zijkant. Ook Single 8 zit vaak in een cassette. In de cassette zitten doorgaans gaten waardoor de zijkant van de rol wel goed te zien is. Als je de rol tegen het licht houdt kan je door deze gaten goed zien of de filmrol licht doorlaat. Wanneer dit het geval is, is de film gemaakt op polyesterbasis en is het Single 8.

Normaal 8mm of dubbel 8 is te herkennen aan de relatief grote perforaties, deze film was oorspronkelijk 16mm en in de lengte doormidden gesneden.

 

8mm filmformaten

Afbeelding door Max Smith

Naast deze standaardformaten zijn er experimenten geweest om breedbeeld op 8mm film te krijgen. Deze experimenten zijn zowel door mensen thuis als door bedrijven gedaan. Een voorbeeld hiervan is Max8. Breedbeeld 8mm is echter erg uitzonderlijk. 

 

HOE KAN IK 8mm-film AFSPELEN?

Om 8mm film af te spelen is een 8mm-filmprojector of viewer nodig. Omdat er verschillende soorten 8mm film bestaan met twee verschillende typen perforatie moet er goed gekeken worden of de projector geschikt is voor normaal 8mm-film of super 8/single 8-film. Gebruik van de verkeerde projector kan aanzienlijke schade aan de film veroorzaken. Projectoren of viewers waarbij de tandwieltjes verwisseld kunnen worden, zijn geschikt voor beide formaten.

 

BRONNEN EN VERDER LEZEN

- De consumentenbond over het digitaliseren van filmmateriaal 

- Ook de Amerikaanse National Film Preservation Foundation heeft een gids gemaakt over het bewaren van filmmateriaal 

- Het handboek van het National Film & Sound Archive van Australië omvat een breed scala aan onderwerpen, waaronder filmmateriaal, identificatie, opslag en beschadiging 

- De Associatie van archivarissen voor bewegende beelden biedt ook een gids voor het behoud van amateurfilmmateriaal 

- Washington State Film Preservation Manual biedt low-budget oplossingen voor het bewaren van filmmateriaal